وکیوم تراپی با شستشو، که در منابع با نام NPWTi-d یا «اینستیلیشن» آمده، یک قدم جلوتر از وکیوم تراپی معمولی است. در وکیوم معمولی دستگاه فقط ترشحات زخم را بیرون می‌کشد. در وکیوم با شستشو، دستگاه هر چند ساعت یک بار مقداری محلول به زخم می‌فرستد، چند دقیقه صبر می‌کند تا محلول ترشح چسبنده و بقایای بافت را نرم کند و بعد همه را بیرون می‌کشد. نتیجه، زخمی است که بین تعویض پانسمان‌ها هم مدام شسته می‌شود. این روش بیشتر برای زخم‌های عفونی و پیچیده به کار می‌رود و در ادامه می‌گوییم چرا.
وکیوم تراپی با شستشو چطور کار می‌کند؟
پانسمان همان اجزای پانسمان وکیوم تراپی را دارد، با یک تفاوت: یک لوله‌ی دوم هم به پانسمان وصل است که محلول را به زخم می‌رساند. دستگاه یک چرخه‌ی تکراری را اجرا می‌کند:
حجم محلول در هر نوبت را درمانگر از روی اندازه‌ی زخم تعیین می‌کند؛ مقدار درست آن است که فوم را خیس کند، نه اینکه از زیر چسب بیرون بزند. اولین بار، معمولاً حجم را با چند نوبت آزمایشی پیدا می‌کنند.
چرا شستشو به زخم کمک می‌کند؟
زخم‌های عفونی و مزمن اغلب لایه‌ای از ترشح غلیظ، اسلاف و بیوفیلم دارند که وکیوم به‌تنهایی آن را برنمی‌دارد. محلولی که چند دقیقه در زخم می‌ماند، این لایه را رقیق و سست می‌کند و فاز بعدی فشار منفی آن را بیرون می‌کشد. به همین دلیل وکیوم با شستشو بیشتر در مرحله‌ی تمیز کردن زخم به کار می‌رود؛ وقتی زخم تمیز شد و بافت گرانوله‌ی سالم داشت، درمانگر معمولاً به وکیوم معمولی برمی‌گردد. درباره‌ی این لایه‌ی میکروبی در بیوفیلم زخم بیشتر نوشته‌ایم.
برای کدام زخم‌ها توصیه می‌شود؟
راهنمای اجماع بین‌المللی وکیوم تراپی با شستشو (به‌روزرسانی ۲۰۲۰) این روش را برای چند گروه زخم مفید می‌داند: زخم‌های عفونی یا آلوده که دبرید شده‌اند، زخم‌هایی که اسلاف یا ترشح غلیظ دارند، زخم‌های پیچیده و حفره‌دار، و زخم‌هایی که با وکیوم معمولی تمیز نمی‌مانند. در زخم پای دیابتی، استفاده‌ی آن بیشتر پس از جراحی و تخلیه‌ی عفونت است. این توصیه‌ها بر پایه‌ی نظر کارشناسان و مطالعاتی با کیفیت متفاوت است و همه‌ی مطالعات برتری روشنی نسبت به وکیوم معمولی نشان نداده‌اند؛ انتخاب آن باید برای هر بیمار جدا سنجیده شود.
با چه محلولی شسته می‌شود؟
اجماع بین‌المللی برای بیشتر زخم‌ها سرم نرمال سالین را کافی می‌داند. در زخم‌های عفونی یا پر از بیوفیلم، درمانگر ممکن است یک محلول ضدعفونی‌کننده‌ی ملایم و سازگار با بافت انتخاب کند؛ مثلاً محلول‌های پلی‌هگزامتیلن بیگوانید (PHMB) یا هیپوکلرو. انتخاب محلول باید با دستورالعمل سازنده‌ی دستگاه و فوم هم‌خوانی داشته باشد. آب اکسیژنه و الکل، که به بافت زنده آسیب می‌زنند، برای این کار مناسب نیستند. درباره‌ی PHMB در PHMB در درمان زخم جدا نوشته‌ایم.
وکیوم تراپی با شستشو با دستگاه کانفورت
کانفورت SIN900 PLUS مدل شستشودار خانواده‌ی کانفورت است. علاوه بر دو حالت پیوسته و متناوب، دو حالت ترکیبی دارد: شستشو با فشار پیوسته و شستشو با فشار متناوب. زمان تزریق، مدت ماندن و فاصله‌ی چرخه‌ها در دستگاه تنظیم می‌شود و حجم محلول تزریق‌شده پایش می‌شود. حالت دستی هم دارد که درمانگر می‌تواند سرم را وصل کند و هر وقت لازم دید، زخم را دستی بشوید.
محلول از راه پمپ شستشوی زخم کانفورت به پانسمان می‌رسد. اگر شستشو لازم نیست، مدل SIN900 با دو حالت اصلی سبک‌تر و ساده‌تر است. فرق این دو مدل را در صفحه‌ی دستگاه وکیوم تراپی زخم کانفورت هم آورده‌ایم.
ویدئو: تنظیم حالت شستشو و نصب پمپ
این ویدئوی آموزشی چهار حالت دستگاه را نشان می‌دهد و در حالت‌های شستشو، جای وارد کردن حجم محلول و زمان ماندن آن روی زخم را؛ در انتها پمپ شستشو روی شفت کنار دستگاه نصب و یک شلنگ آن به پانسمان و دیگری به ظرف محلول وصل می‌شود.
- چهار حالت دستگاه کانفورت
- حالت پیوسته و تنظیم فشار
- حالت متناوب؛ فشار بالا، فشار پایین و زمان هر کدام
- حالت شستشو؛ حجم محلول و زمان ماندن روی زخم
- حالت متناوب همراه با شستشو
- کیت شستشو و نصب پمپ شستشو
نکته‌های عملی برای درمانگران
- پیش از شروع، زخم دبرید و حجم تقریبی آن تخمین زده شود.
- لوله‌ی تزریق و لوله‌ی تخلیه جدا و با فاصله روی پانسمان قرار گیرند تا محلول کل زخم را بشوید.
- چند چرخه‌ی اول را تماشا کنید: محلول نباید از زیر چسب نشت کند؛ اگر کرد، حجم را کم یا آب‌بندی را درست کنید.
- پوست اطراف با محافظ پوست پوشانده شود؛ رطوبت مکرر پوست را نرم و آسیب‌پذیر می‌کند.
- بیمار را از نظر درد در زمان تزریق بپرسید؛ محلول هم‌دمای اتاق معمولاً راحت‌تر تحمل می‌شود.
- تعویض پانسمان معمولاً هر ۴۸ تا ۷۲ ساعت است، مثل وکیوم معمولی؛ در زخم خیلی آلوده ممکن است زودتر.
نمونه‌ی بالینی: وکیوم با شستشو در زخم عفونی پای دیابتی
در این ویدئو دکتر مهشید سرایداری، مدرس بین‌المللی وکیوم تراپی، روش را روی زخم عفونی پای خانمی با حدود چهل سال سابقه‌ی دیابت انجام می‌دهد که شست پایش قطع شده و زیر لبه‌ی زخم تونل دارد. محلولی مثل PHMB با پمپ شستشو و به‌صورت زمان‌دار، با حجم مشخص وارد بستر زخم می‌شود، مدتی روی آن می‌ماند و بعد کشیده می‌شود و در کنار آن وکیوم پیوسته یا متناوب، بسته به نیاز زخم، ادامه دارد. نکته‌هایی که در ویدئو دیده می‌شود:
- خمیر استومی دو بار روی لبه‌های زخم می‌آید: بار اول برای محافظت از پوست اطراف، بار دوم برای جلوگیری از نشتی. روی آن فیلم شفاف استریل گذاشته می‌شود تا فوم خمیر را جذب نکند. چسب رولی غیراستریل برای این کار مناسب نیست.
- دو پایه‌ی فوم تا داخل تونل می‌رود و یک صفحه‌ی فوم روی آن‌ها قرار می‌گیرد تا دو ساکشن پد روی آن بنشیند.
- ساکشن پد شستشو روی بخشی از زخم که باید شسته شود و ساکشن پد تخلیه، که به مخزن می‌رود، روی بخش دیگر گذاشته می‌شود.
- لوله‌ها با دقت روی پوست ثابت می‌شوند، چون شستشو هر نشتی کوچکی را بزرگ می‌کند. در پایان پا با باند نرم بانداژ می‌شود.
- در این بیمار فشار ۱۲۰ میلی‌متر جیوه، حدود ۳۰ سی‌سی محلول و ۴ دقیقه زمان ماندن تنظیم شد؛ این عددها برای هر زخم جدا تعیین می‌شوند.
- معرفی بیمار: قطع شست و تونل زیر لبه‌ی زخم
- محافظت از لبه‌های زخم با دو لایه خمیر استومی
- فیلم شفاف استریل روی خمیر
- پایه‌های فوم و صفحه‌ی رویی برای دو ساکشن پد
- چسباندن و آب‌بندی نقاط حساس
- جای ساکشن پد شستشو و ساکشن پد تخلیه
- وصل کردن پمپ شستشو و مخزن به دستگاه
- تنظیم فشار، حجم محلول و زمان ماندن
- ثابت کردن لوله‌ها
- شروع شستشو و بانداژ پا
اصول درمان عفونت این زخم‌ها را در درمان زخم عفونی و بقیه‌ی بخش‌های درمان را در درمان زخم دیابتی آورده‌ایم.
پرسش‌های رایج
وکیوم با شستشو را می‌شود در خانه انجام داد؟
بیشتر وقت‌ها نه. این روش به تنظیم دقیق‌تر، پایش نشتی محلول و درمانگر در دسترس نیاز دارد و معمولاً در بیمارستان یا کلینیک شروع می‌شود. وقتی زخم تمیز شد، ادامه‌ی درمان با وکیوم معمولی را می‌شود در خانه انجام داد؛ ببینید وکیوم تراپی در منزل چه شرایطی دارد.
آیا وکیوم با شستشو جای آنتی‌بیوتیک را می‌گیرد؟
نه. شستشو زخم را تمیز نگه می‌دارد، ولی عفونتی که به بافت‌های عمیق یا استخوان رسیده، آنتی‌بیوتیک و گاهی جراحی لازم دارد. اصول درمان عفونت را در درمان زخم عفونی نوشته‌ایم.
فرقش با شستشوی معمولی زخم هنگام تعویض پانسمان چیست؟
شستشوی معمولی فقط در زمان تعویض پانسمان، یعنی هر دو سه روز یک بار انجام می‌شود. در وکیوم با شستشو، زخم بین تعویض‌ها هم چند بار در روز شسته می‌شود، بدون اینکه پانسمان باز شود.
منابع
- Kim PJ, et al. Negative pressure wound therapy with instillation: International consensus guidelines update. Int Wound J. 2020;17:174–86.
- Apelqvist J, et al. EWMA Document: Negative Pressure Wound Therapy. Journal of Wound Care, 2017;26(Suppl 3).
- International Wound Infection Institute (IWII). Wound Infection in Clinical Practice: Principles of Best Practice. Wounds International, 2022.
- دفترچه‌ی راهنمای دستگاه‌های وکیوم تراپی کانفورت SIN900 و SIN900 PLUS، شرکت سلامت ایده نیکان.
دیدگاه و پرسش شما