وکیوم زخم شکم را خانواده‌ها معمولاً اولین بار در بخش جراحی می‌شنوند: «زخم باز شده، باید وکیوم بگذاریم.» این عبارت در دو موقعیت به کار می‌رود که خیلی با هم فرق دارند. یکی زخم جراحی شکم است که پوست و چربی زیر آن باز شده یا عفونت کرده ولی لایه‌ی محکم دیواره‌ی شکم سالم مانده است. دیگری «شکم باز» است، وقتی جراح به عمد دیواره‌ی شکم را باز گذاشته و بیمار در بخش مراقبت ویژه است. در این مقاله هر دو را توضیح می‌دهیم. منظور ما وکیوم تراپی زخم است، نه دستگاه‌های وکیوم که برای لاغری شکم تبلیغ می‌شوند.
دو موقعیت، دو درمان
وقتی زخم جراحی شکم باز می‌شود
زخم جراحی شکم گاهی چند روز بعد از عمل از هم باز می‌شود. شایع‌ترین علت عفونت زیر پوست است؛ ترشح جمع می‌شود، لبه‌ها از هم فاصله می‌گیرند و گاهی جراح عمداً بخیه‌ها را باز می‌کند تا چرک تخلیه شود. چاقی، دیابت، سیگار، سرفه و یبوست شدید و جراحی‌های اورژانسی احتمال آن را بیشتر می‌کنند. نشانه‌های عفونت را در علائم عفونت زخم و برای سزارین در عفونت زخم سزارین آورده‌ایم.
چنین زخمی باید از کف پر شود (ترمیم ثانویه) یا بعد از تمیز شدن دوباره بخیه شود. وکیوم تراپی اینجا ترشح زیاد را از زخم بیرون می‌کشد، ورم بافت را کم می‌کند، لبه‌ها را به هم نزدیک‌تر می‌کند و نیاز به تعویض روزانه و چندباره‌ی پانسمان را از بین می‌برد. مرور کاکرین درباره‌ی وکیوم در زخم‌های جراحی که باز درمان می‌شوند، شواهد را هنوز کم و نامطمئن می‌داند؛ ولی در عمل، برای زخم‌های عمیق و پرترشح شکم یکی از رایج‌ترین روش‌هاست. اصول کلی را در وکیوم تراپی زخم نوشته‌ایم.
ادامه‌ی درمان در خانه
بسیاری از این بیماران، وقتی زخم تمیز شد و تب و عفونت فعال نداشتند، با یک دستگاه قابل‌حمل به خانه می‌روند و پرستار هفته‌ای دو تا سه بار برای تعویض پانسمان می‌آید. شرایط آن را در وکیوم تراپی در منزل و ترتیب نصب پانسمان را در مراحل وکیوم تراپی زخم توضیح داده‌ایم. دستگاه‌هایی مثل کانفورت SIN900 برای همین کاربرد خانگی ساخته شده‌اند.
شکم باز و وکیوم؛ کار بخش مراقبت ویژه
گاهی جراح بعد از جراحی‌های اورژانسی شکم، مثلاً در ضربه‌های شدید، عفونت گسترده‌ی صفاق یا وقتی فشار داخل شکم خطرناک بالا رفته، دیواره‌ی شکم را نمی‌بندد. در این حالت روده‌ها باید موقتاً پوشانده و محافظت شوند تا بیمار پایدار شود و جراحی بعدی انجام شود. راهنمای انجمن جهانی جراحی اورژانس (WSES) بستن موقت شکم با سیستم‌های وکیوم را روش ترجیحی می‌داند.
پانسمان شکم باز با پانسمان معمولی فرق دارد: یک لایه‌ی محافظ مخصوص مستقیم روی روده‌ها قرار می‌گیرد تا فوم با آن‌ها تماس نداشته باشد، و تعویض آن در اتاق عمل یا بخش مراقبت ویژه و توسط جراح انجام می‌شود. هدف، بستن دیواره‌ی شکم در زودترین زمان ممکن است. این درمان هیچ‌وقت در خانه انجام نمی‌شود.
زخم باز شکم کنار استومی
گاهی زخم باز شکم درست کنار استومی (کولوستومی یا ایلئوستومی) است. اینجا دو کار باید با هم انجام شود: مدفوع از زخم دور بماند و پانسمان وکیوم با وجود استومی آب‌بندی شود. دکتر مهشید سرایداری، مدرس بین‌المللی وکیوم تراپی، در یک مشاوره‌ی بالینی برای چنین زخمی این نکته‌ها را توضیح می‌دهد:
- بخشی از زخم که لبه‌هایش به هم نزدیک است، با بخیه‌ی پوست بسته می‌شود تا زخم کوچک‌تر شود، و زیرزخم‌ها با فوم نازک پر می‌شوند.
- پوست دور استومی مثل خود زخم مراقبت می‌شود: کیسه‌ی یک‌تکه‌ی ته‌باز با کمترین برش در چسب پایه، و خمیر استومی بدون الکل دور استومی.
- فوم دور استومی طوری بریده می‌شود که استومی در دایره‌ی خالی وسط آن بماند و با فوم تماس نداشته باشد.
- روی بخش وسط زخم که لایه‌ی عمقی پیداست ولی فیستول ندارد، پیش از فوم یک لایه‌ی تماسی سیلیکونی یا توری گذاشته می‌شود، یا گاز PHMB برای پشتیبانی.
- رینگ استومی پیش از گذاشتن بین دو دست گرم و کمی کشیده می‌شود و دو طرف آن خمیر بدون الکل زده می‌شود تا دور استومی کاملاً بسته بماند.
- برای این زخم، وکیوم تراپی با شستشو پیشنهاد شده است.
- بخیه‌ی بخشی از زخم و پر کردن زیرزخم
- محافظت از پوست دور استومی
- برش فوم دور استومی
- پیشنهاد وکیوم تراپی با شستشو
- لایه‌ی محافظ روی بخش باز وسط زخم
- آب‌بندی با چسب استریل و رینگ استومی
این ویدئو مشاوره درباره‌ی یک بیمار مشخص است و تصمیم برای هر بیمار با جراح و درمانگر زخم اوست. وکیوم با شستشو را در وکیوم تراپی با شستشو و گاز PHMB را در صفحه‌ی محصول آن توضیح داده‌ایم.
چه زمانی وکیوم روی زخم شکم گذاشته نمی‌شود؟
- وقتی روده یا عضو داخلی در کف زخم پیداست و لایه‌ی محافظ مخصوص در کار نیست
- وقتی از زخم خونریزی فعال هست
- وقتی کانال غیرطبیعی (فیستول) به روده وجود دارد که بررسی نشده است
- وقتی عفونت پخش‌شونده هنوز کنترل نشده است
تشخیص این‌ها با جراح است و یکی از دلایلی است که وکیوم روی زخم شکم همیشه با نظر جراح شروع می‌شود.
نشانه‌هایی که باید فوراً گزارش شوند
با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به اورژانس بروید اگر خون روشن در لوله یا مخزن دیدید، ترشح زرد-سبز با بوی مدفوع یا شبیه محتویات روده در مخزن آمد، درد شکم ناگهان شدید شد یا تب با گیجی، تنگی نفس یا افت فشار همراه شد.
همان روز به جراح خبر دهید اگر تب ۳۸ درجه یا بیشتر دارید، قرمزی دور پانسمان پهن می‌شود، حجم ترشح مخزن ناگهان زیاد شده یا دستگاه با نشتی مداوم کار نمی‌کند.
پرسش‌های رایج
زخم شکم با وکیوم چقدر طول می‌کشد تا بسته شود؟
بستگی به عمق و اندازه‌ی زخم دارد؛ معمولاً چند هفته. جراح ممکن است وقتی زخم تمیز و کم‌عمق شد، آن را دوباره بخیه کند و نیازی به ادامه‌ی وکیوم نباشد. توضیح بیشتر در وکیوم تراپی چند روز طول می‌کشد.
با وکیوم روی شکم می‌شود راه رفت؟
بله. دستگاه قابل‌حمل همراه بیمار است و راه رفتن به بهبود کمک می‌کند. فقط مراقب باشید لوله کشیده نشود و هنگام سرفه با یک بالش روی شکم فشار بدهید تا کشش روی زخم کمتر شود.
آیا بعد از سزارین هم وکیوم استفاده می‌شود؟
دو جور: یکی وکیوم پیشگیرانه روی بخیه‌ی سزارین در زنان پرخطر، که در وکیوم روی بخیه جراحی توضیح داده‌ایم؛ و دیگری وکیوم درمانی برای زخم سزارینی که عفونت کرده و باز شده است.
منابع
- Coccolini F, et al. The open abdomen in trauma and non-trauma patients: WSES guidelines. World J Emerg Surg. 2018;13:7.
- Dumville JC, et al. Negative pressure wound therapy for treating surgical wounds healing by secondary intention. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2015;(6):CD011278.
- Apelqvist J, et al. EWMA Document: Negative Pressure Wound Therapy. Journal of Wound Care, 2017;26(Suppl 3).
- World Health Organization. Global Guidelines for the Prevention of Surgical Site Infection, 2nd ed. Geneva: WHO, 2018.
دیدگاه و پرسش شما