وکیوم تراپی زخم چیست و چگونه عمل می کند؟
درمان زخم های مزمن در بسیاری موارد چالش بیماران و درمانگران است چرا که روند بهبودی آن به کندی صورت می گیرد. با این حال، کلینیک های درمان زخم و متخصصان زخم روش های مختلف و مؤثری برای افراد ارائه می دهند که موجب تسریع روند درمان، کمک به کاهش درد و درمان عفونت می شود. یکی از این روش ها، وکیوم تراپی زخم است. وکیوم تراپی که نام دیگر آن درمان زخم با فشار منفی است، با سیستم مخصوص خود مایعات، ترشحات و باکتری های زخم را بیرون کشیده و شرایط زخم را بهبود می دهد. هم چنین وکیوم تراپی با کمک سیستم خلاء بافت های سالم را نیز تشویق به رشد می کند. در ادامه با روند کار وکیوم تراپی آشنا می شویم.
عملکرد وکیوم تراپی چگونه است؟
درمان با فشار منفی، از یک سیستم برای مکیدن ترشحات زخم و ایجاد محیط تمیز و خشک، هم چنین افزایش خون رسانی به محل زخم استفاده می کند. دستگاه وکیوم تراپی زخم از یک دستگاه وکیوم یا مکنده، لوله و اتصالات، مخزن مخصوص و پانسمان مخصوص جهت مهر و موم ساخته شده است.
- پانسمان مورد استفاده برای وکیوم تراپی، پانسمان فوم و یا گاز پنبه ای است. پانسمان فوم به اندازه محل زخم برش داده شده و با استفاده از یک فیلم روی زخم ثابت و مهر و موم می شود.
- دور زخم با استفاده از لایه سلفون چسبنده پوشانده می شود.
- لوله و اتصالات سیستم وکیوم از طرفی به پمپ خلاء متصل شده و از سمت دیگر به داخل سلفون و روی پانسمان فوم قرار میگیرد.
- دستگاه مکش را شروع کرده و زخم وکیوم می شود. طی این فرآیند، ترشحات و مایعات که محیط زخم را پر کرده اند تخلیه می شوند و به مخزن منتقل می شوند. در کنار زدودن این ترشحات، فشار منفی وارد شده به زخم موجب کمک به افزایش خون رسانی به ناحیه زخم هم می شود که خود در درمان زخم بسیار مؤثر است.
انواع پر کننده های زخم در وکیوم تراپی
همانطور که در روند کار وکیوم تراپی گفتیم، لازم است تا یک پانسمان مناسب روی زخم قرار بگیرد. این پانسمان ها نقش پر کننده زخم را دارند که می توانند از انواع فوم سیاه (یا سبز) ، فوم سفید و یا گاز آنتی باکتریال آغشته به محلول سالین باشند. هر یک از این پر کننده ها مزایای خود را داشته و انتخاب آن بسته به دید پزشک و کارشناس زخم انجام می شود.
فوم سیاه
پانسمان فوم سیاه یا سبز، که می تواند در انواع حاوی نقره یا بدون آن باشد، رایج ترین نوع پرکننده زخم در زمان وکیوم تراپی است. کمک به رشد سریعتر بافت گرانوله، کاهش سریعتر و بهتر مساحت زخم، پر کنندگی خوب برای زخم های عمیق و سطحی و قابل برش زدن بودن از مزایای فوم سیاه است.
فوم سفید
پانسمان فوم سفید آغشته به محلول سالین نیز در زمان وکیوم تراپی استفاده می شود. این فوم بافت محکم تر و متراکم تری داشته که سبب می شود به زخم نچسبیده و تکه تکه نشود. جدا کردن این پانسمان نسبت به فوم سیاه آسان تر بوده و درد کمتری ایجاد می کند. با این حال، روند تشکیل بافت گرانوله نسبت به فوم سیاه آهسته تر بوده و معمولا در زمانی که درمان های خفیف نیاز است استفاده می شود.
گاز آنتی باکتریال
پانسمان گاز آنتی باکتریال حاوی پلی هگزامیلن بیگوانید است. بافت گرانوله ایجاد شده با این پر کننده، نازک تر و متراکم تر و البته یکنواخت تر است. پانسمان گاز آنتی باکتریال به راحتی به اندازه زخم در می آید. در صورتی که زخم دارای خونریزی باشد، استفاده از گاز آنتی باکتریال نسبت به فوم سیاه آسان تر است. قیمت گاز آنتی باکتریال نیز نسبت به فوم ها کمتر بوده و از این رو برای زخم های کوچک به صرفه تر است. اما عیب آن این است که احتمال ورود رشته ها و الیاف پانسمان گاز به درون زخم وجود دارد. بنابراین، زخم باید به خوبی بررسی شود تا الیاف پانسمان باقی نمانند، چرا که باقی ماندن الیاف خود می تواند موجب بروز عفونت شود.
کاربرد های وکیوم تراپی زخم
درمان با فشار منفی یا وکیوم تراپی می تواند برای طیف وسیعی از زخم های حاد و مزمن که دارای ترشحات زیاد بوده و نیاز به کمک برای بهبودی دارند، کاردبرد داشته باشد. البته این کار باید حتما توسط متخصصین آن و با تجویز پزشک انجام شود. از آنجایی که درمان با فشار منفی یک سیستم مکش است، برای زخم هایی کاربرد دارد که نیاز به تحریک به بافت سازی دارند. همچنین سیستم مایعات و عفونت های بستر زخم که جلوی ایجاد بافت گرانوله را می گیرند را کاهش می دهد.
کاربردهای وکیوم تراپی زخم عبارتند از:
- درمان زخم های وریدی
- درمان زخم دیابتی
- درمان زخم بستر (زخم فشاری)
- در درمان زخم های حاد پس از سانحه، بخصوص در مواردی که زخم به تاندون و استخوان رسیده است
- برای درمان زخم های جراحی که نیاز به افزایش بافت گرانوله دارند
- در شرایط اضطراری برای محافظت از زخم باز تا زمان رساندن بیمار به مرکز درمانی
چرا درمان زخم با وکیوم تراپی؟
همانطور که پیش تر اشاره کردیم، درمان زخم های مزمن می تواند برای بیمار و درمانگر چالش برانگیز باشد؛ اما خوشبختانه روش های درمانی و مکمل هم بسیارند و گزینه های درمانی زیادی در این بین وجود دارد. بنابراین ممکن است سوال شود که چرا درمان زخم با وکیوم تراپی مفید بوده و انتخاب می شود؟
در پاسخ ابتدا باید گفته شود که این روش درمانی کاربردی و فراگیر است، اما نه برای همه بیماران و همه زخم ها. وکیوم تراپی بر اساس نوع زخم، وخامت آن، محل زخم و شرایط بیمار و از همه مهم تر در صورت صلاحدید پزشک انجام می شود. درمان با فشار منفی سبب تسریع بهبودی زخم، کاهش خطر عفونت و کاهش بار میکروبی و کمک به گرانوله سازی زخم می شود و از این رو مفید است. وکیوم درمانی می تواند به کاهش تعویض پانسمان، افزایش جریان خون در ناحیه زخم و هم چنین کاهش درد بیمار و احساس راحتی بیشتر کمک کند. اما ممکن است روش های درمانی دیگر چون استفاده از داروها و پانسمان ها نیز ضروری باشد.
مزایای وکیوم تراپی زخم نسبت به سایر درمان های دیگر
از مزایای درمان زخم با فشار منفی می توان به موارد زیر اشاره کرد:
طول درمان را کوتاه تر می کند
کوتاه کردن دوره درمان در مورد زخم های مزمن اهمیت زیادی دارد؛ چرا که این زخم ها بسیار مستعد عفونت هستند. هر چه سریعتر زخم به مرحله ایجاد بافت برسد، احتمال عفونی شدن، درد، نیاز به پانسمان بیشتر و درمان های سخت تر چون دبریدمان و جراحی هم کمتر می شود. وکیوم تراپی با سرعت بخشیدن به بهبود زخم ها به بسته شدن سریعتر زخم کمک کرده و ریسک های ذکر شده را کاهش می دهد.
گزینه ای آسان و بدون بستری است
این روش درمانی برای اکثر بیماران ایمن بوده و بیمار نیازی به بستری، جراحی، یا حتی مراجعه به کلینیک ندارد. بنابراین گزینه ای راحت است که ضمن ناراحتی کمتر در روند خود، درد بیمار را هم از طریق بهبودی زخم کاهش می دهد.
خطر عفونت را کاهش می دهد
وکیوم تراپی از دو جهت ریسک عفونت زخم را کاهش می دهد. اول این که با مکش و زدودن ترشحات زخم که می توانند حاوی عوامل عفونت زا باشند، زخم را تمیز می کند. از سوی دیگر، با بهبودی سریعتر زخم و رسیدن به زمانی کوتاه در دوره درمان، احتمال عفونت باز هم کمتر می شود.
کاهش دفعات تعویض پانسمان
یک مزیت دیگر وکیوم تراپی که می تواند از جنبه راحتی بیمار و اقتصادی مفید باشد، این است که این روش نیاز به تعویض پانسمان را کم می کند. با برداشتن بار میکروبی و ترشحات، زخم تمیز تر مانده و پانسمان می تواند مدت بیشتری بر زخم بماند، بنابراین بیمار راحت تر بوده و نیاز به خرید پانسمان زخم هم کمتر می شود.
می تواند در منزل انجام شود
یک مزیت دیگر استفاده از وکیوم تراپی به عنوان روش درمانی این است که می تواند برای افرادی که قادر به مراجعه به کلینیک ها نیستند، در منزل انجام شود. تیم های درمان زخم می توانند با انواع دستگاه های فشار منفی به منزل بیمار مراجعه کرده و روند درمان را در محیط راحت و امن بیمار انجام دهند.
فواید و اثرات وکیوم تراپی زخم
- کاهش ترشحات و مایعات زخم و به دنبال آن کاهش خطر عفونت زخم
- کاهش درد، تورم و قرمزی و ناراحتی بیمار
- افزایش جریان خون در ناحیه زخم و به دنبال آن بهبودی سریع تر
- کمک به ایجاد بافت گرانوله و بسته شدن زخم
- قابل حمل بودن دستگاه و امکان درمان در منزل
وکیوم تراپی چگونه به درمان زخم کمک میکند؟
روش وکیوم درمانی با وجود سادگی آن، از چند جهت بر بهبودی زخم تأثیر می گذارد. درمان با فشار منفی سبب تغییرات شیمیایی و مکانیکی روی زخم می شود. در ادامه به توضیح بیشتر فرآیند تأثیرگذاری و کمک به درمان وکیوم تراپی می پردازیم.
رگ زایی
اعمال فشار منفی بر روی زخم سبب افزایش فاکتوهای پیس ساز برای رگ زایی شده و در کنار آن موجب کاهش فاکتورهای بازنده از رگ زایی می شود. در نتیجه، فرآیند آنژیوژنز یا رگ زایی، در زخم سریعتر و بیشتر می شود. مشخص است که این کار درمان زخم را بهبود می بخشد.
تکثیر بیشتر فیبروبلاست
به دنبال فشار منفی ایجاد شده توسط وکیوم تراپی، فیبروبلاست ها که یاخته ای در بافت همبند هستند، کشیده و دوکی شکل می شوند. این روند موجب ضخامت دیواره فیبروبلاست ها می شود که به دنبال آن تغییر شکل سلولی و سوخت و ساز آن رخ داده که با فرآیند ترمیم در ارتباط است.
حذف مایعات اضافه و ورم زخم
از اصلی ترین نتایج استفاده از درمان با وکیوم، کاهش ترشحات و مایعات بین سلولی است. این امر هم موجب از بین رفتن بستر مناسب برای باکتری ها شده و از رشد آن ها جلوگیری می کند، هم از ورم زخم می کاهد. ورم می تواند در درمان زخم مشکل زا باشد، چرا که خون رسانی و رسیدن مواد مغذی به زخم را مختل می کند. بنابراین با کاهش مایعات و ورم، وکیوم تراپی به درمان زخم کمک می کند.
کمک به گردش خون
عمل وکیوم که توسط دستگاه مخصوص انجام می شود، می تواند موجب افزایش گردش خون شود. گردش خون بهتر، تغذیه و اکسیژن رسانی بیشتر به سلول های آسیب دیده را به دنبال دارد. از این رو، وکیوم تراپی در خونرسانی بهتر و درمان سریعتر، به زخم کمک می کند.
کاهش اندازه زخم
تحقیقات نشان داده است که وکیوم تراپی، با وارد کردن فشار به لبه های زخم به سمت یکدیگر، در کنار کاهش ورم، موجب کاهش اندازه زخم هم می شود. این همان چیزی است که در بسیاری از زخم ها به سختی اتفاق می افتد و بهبود را مختل می کند. بنابراین، وکیوم تراپی می تواند برای زخم هایی که دیر بسته می شوند و اندازه بزرگی دارند مناسب باشد.
کاهش باکتری ها و میکروارگانیسم ها
دلیل و نحوه دقیق تأثیرگذاری وکیوم تراپی بر روی باکتری ها و میکروارگانیسم های موجود در زخم کاملا مشخص نیست؛ با این حال تحقیقات نشان داده است که وکیوم تراپی در این زمینه هم کمک می کند. آن چه مشخص است این است که وکیوم تراپی با کوتاه تر کردن دوره درمان زخم و سریعتر کردن بافت سازی، به کاهش خطر عفونت کمک می کند. همینطور مشاهده شده است که با کمک به خونرسانی بهتر، گلبول های سفید خون نیز بهتر می توانند با عوامل عفونت زا مقابله کنند و این نیز در کاهش بار میکروبی تأثیر گذار است.
حفظ رطوبت مناسب
وجود رطوبت مناسب در زخم نقش مهمی در درمان آن دارد. رطوبت زیاد می تواند محیط را آلوده کند، از سوی دیگر رطوبت کم و خشکی، زمان درمان و ایجاد بافت گرانوله را طولانی تر می کند. بنابراین، ما به دنبال رطوبت مناسب و تمیز هستیم. در روند وکیوم تراپی نیاز است تا از پانسمان های انسدادی استفاده کرد. این پانسمان ها هر 48 ساعت تا 72 ساعت یکبار تعویض می شوند و با قرار داشتن بر روی زخم، از خشک شدن آن جلوگیری می کنند.
تشکیل بافت گرانوله
همانطور که گفتیم، فشار منفی وارد شده، بر فرآیند رگ زایی در زخم مؤثر است. تغییر شکل مکانیکی سلول ها که موجب این رگ زایی می شود، سبب تشکیل سریعتر بافت گرانوله می شود که می توان آن را مهم ترین خاصیت وکیوم تراپی دانست.
وکیوم تراپی برای چه زخم هایی مناسب است؟
از وکیوم تراپی در درمان این گونه زخم ها استفاده می شود:
زخم های فشاری (زخم بستر)
از جمله زخم هایی که به سختی التیام می یابند و نیاز به کمک برای بهبود دارند، زخم های فشاری هستند. زخم بستر مرحله سوم و چهارم دارای ترشحات و مایعات زیادی است که باید از زخم تمیز شود. افراد با زخم فشاری درجه چهار معمولا کاندید مناسبی برای استفاده از وکیوم تراپی هستند و این روش می تواند زخم آن ها را بهبود دهد.
خدمات وکیوم تراپی در کلینیک ها و درمانگاه های زخم انجام می شود، با این حال برای شخصی که دچار زخم بستر است، مراجعه به کلینیک می تواند دشوار باشد. بنابراین برخی کلینیک های زخم و تیم های درمانگر، خدمات وکیوم تراپی زخم در منزل را هم ارائه می دهند.
درمان زخم دیابتی
زخم دیابتی که معمولا با زخم پای دیابتی شناخته می شود و در ناحیه پاها اتفاق می افتد، یک زخم مزمن است که ممکن است به آسانی به درمان های دیگر پاسخ ندهد. استفاده از درمان با فشار منفی یک روش کارآمد برای مواقعی است که زخم نیاز به کمک برای افزایش جریان خون دارد. در وکیوم تراپی زخم با مکش فشار هوا از ناحیه زخم، گردش خون در این ناحیه بیشتر شده و سلول ها برای ایجاد بافت جدید بیشتر می شوند. هم چنین در صورتی که ترشحات و عفونت در زخم وجود داشته باشد از سطح آن زدوده می شود. بنابراین، بیماران مبتلا به زخم دیابتی نیز می توانند از وکیوم درمانی بهره ببرند.
درمان زخم های سوختگی
سوختگی های درجه دو یا سه نیز از دیگر مواردی هستند که می توانند جهت بهبودی از وکیوم درمانی بهره گیرند. عفونت و ترشحات زخم می توانند آزار دهنده باشند و جلوی تشکیل لایه های پوستی جدید را بگیرند. وکیوم تراپی می تواند در این موقعیت مؤثر باشد. البته این روش نیز قطعا باید تحت نظر متخصصان و در صورت صلاحدید پزشک برای فرد دارای زخم سوختگی استفاده شود.
درمان زخم های استاز وریدی
از دیگر انواع زخم های مزمن که افراد را درگیر کرده و به سختی التیام پیدا می کند، زخم استاز وریدی است. این بیماری که به دنبال آسیب به دریچه ورید های پا پدید می آید، می تواند منجر به وجود زخم های مزمن شود که معمولا در ناحیه تحتانی ساق پا پدید می آید. وکیوم درمانی می تواند برای بهبودی وضعیت زخم های استاز وریدی نیز کاربرد داشته باشد.
درمان زخم جراحی
علاوه بر موارد گفته شده که بیشترین کاربرد و استفاده های وکیوم تراپی هستند، در برخی موارد برای درمان زخم های جراحی یا زخم های حاد که دچار عفونت شده اند و حتی زخم پس از سزارین هم می توان از وکیوم درمانی بهره گرفت. تحقیقات نشان می دهد که استفاده از وکیوم تراپی بر روی زخم های جراحی، بیش از روش های سنتی مؤثر است.
وکیوم تراپی برای چه زخم هایی مناسب نیست؟
اگرچه وکیوم تراپی زخم مزایای زیادی دارد، اما برای همه بیماران مناسب نیست. این روش باید حتما در صورت صلاحدید پزشک و توسط متخصصان انجام شود. از جمله زخم هایی که شرایط مناسب برای وکیوم تراپی را ندارند عبارتند از:
- زخم های دارای خون ریزی فعال
- زخم های سرطانی
- زخم هایی با عمق زیاد
- زخم هایی که دارای بافت نکروزه (بافت مرده) هستند
- بیمارانی که دارای مشکلات انعقاد خون هستند
- افراد تحت درمان با داروهای ضد انعقاد
- کسانی که دارای آسیب در رگ های خونی بزرگ هستند
- افراد با فیستول های درمان نشده در ناحیه زخم
- عفونت های استخوانی درمان نشده
- در زخم های ناحیه شکم که بافت نازکی وجود دارد، یا قسمت هایی از دستگاه گوارش را پوشانده است، ریسک ایجاد فیستول های داخل روده با وکیوم تراپی زیاد می شود
عوارض و معایب وکیوم تراپی زخم
همه روش های درمانی در کنار مزایا و فوایدی که دارند، ممکن است در برخی افراد موجب عوارض جانبی هم داشته باشند. در صورتی که مزایای روش بیش از معایب آن بوده و خطر جدی به دنبال نداشته باشد، پزشک استفاده از آن روش را در نظر می گیرد، در غیر این صورت به سراغ روش های جایگزین و کم ریسک تر می رود.
وکیوم تراپی برای بیشتر افراد بدون خطر است، اما می تواند در برخی افراد عوارضی هم ایجاد کند. از جمله :
- خطر خونریزی
- خطر عفونت زخم
- فیستول روده
- در برخی موارد ممکن است فوم مخصوص به پوست بچسبد و جدا نشود
توجه داشته باشید که برای به حداقل رساندن عوارض ضروریست تا وکیوم درمانی توسط متخصص و افراد با تجربه انجام شود.
معایب وکیوم تراپی
- هزینه نسبتا بالا نسبت به روش های سنتی
- ممکن است برای برخی بیماران احساس ناراحتی ایجاد کند (این مورد در ابتدای درمان احساس می شود و معمولا در دفعات بعد کمتر می شود)
- ممکن است منجر به تحریک پوستی یا آلرژی در برخی افراد شود
مقدار فشار در وکیوم تراپی
تعیین مقدار دقیق فشار دستگاه وکیوم تراپی، به شرایط بیمار و زخم وی و نظر کارشناس زخم بستگی دارد. اما در بیشتر موارد از میزان فشار 125 میلی متر جیوه استفاده می شود. تحقیقات نشان داده است که این مقدار فشاری مناسب برای بیشتر زخم هاست.
معمولا در شرایطی که بیمار دارای زخم های زیادی بوده و درمانگر بخواهد با استفاده از یک دستگاه، بیش از یک زخم را وکیوم کند، از فشار های بالاتر استفاده می شود. هم چنین زمانی که زخم بسیار عمیق باشد هم ممکن است درمانگر فشار بیشتر را لازم داشته باشد.
بهتر است فرآیند درمان با فشار های کم آغاز شده و با توجه به تحمل بیمار، شرایط زخم و دیگر عوامل، به تدریج افزایش یابد.
وکیوم تراپی در حالات ترکیبی یا متناوب انجام می شود که انتخاب این موضوع نیز به شرایط زخم و نظر پزشک بستگی دارد.
هزینه وکیوم تراپی زخم
روش درمان با فشار منفی، نسبت به روش های سنتی تأثیرگذاری بیشتری دارد، اما با توجه به استفاده از دستگاه و روش خاص، هزینه بیشتری هم دارد. با این حال، با توجه به آن که وکیوم تراپی روند درمان زخم را سرعت بخشیده و نیاز به بستری، تعویض پانسمان و مراقبت های زخم را کمتر می کند، می تواند صرفه اقتصادی داشته باشد. در مورد زخم های مزمن و پیچیده که با روش های دیگر بهبود نمی یابند، وکیوم تراپی می تواند نسبت به سختی و هزینه های جانبی، روشی به صرفه تر باشد. هزینه وکیوم تراپی زخم بسته به وسعت و تعداد زخم، متد مورد استفاده ، دفعات استفاده و نوع دستگاه و تجهیزات متغیر است.
مراقبت های پس از وکیوم تراپی
از مزایای درمان با فشار منفی این است که نیاز به مراقبت های زیاد و پیچیده ای پس از اعمال روش ندارد. با این حال، یک نکته کلیدی وجود دارد که در جلوگیری از عفونت بسیار مهم است و آن تمیز و خشک نگه داشتن پانسمان است.
بیمار باید بر اساس تجویز پزشک، هر 48 تا 72 ساعت یک بار پانسمان را تعویض کند. در صورتی که زخم دارای ترشح بوده و پانسمان رطوبت زیادی جذب کند باید تعویض شود، حتی اگر پیش از زمان موعد باشد.
تمیز بودن دست ها قبل و بعد از لمس زخم هم اهمیت زیادی دارد. هم چنین مراقب باشید تا فشار و ضربه به زخم وارد نشود.
دیدگاه و پرسش شما