وکیوم تراپی زخم بستر

وکیوم تراپی، تحولی در درمان زخم بستر

زخم بستر یکی از انواع زخم های مزمن است که معمولا درمان پیچیده ای دارد؛ از این رو نیاز به روش های درمانی ترکیبی داشته و می تواند چالش برانگیز باشد. وکیوم تراپی زخم یا درمان با فشار منفی، یکی از روش های نوین درمان زخم است که با ایجاد فشار منفی کنترل شده روی سطح زخم، فرآیند درمان را بهبود بخشیده و نتایج مطلوبی به دنبال دارد. در ادامه این مطلب به وکیوم تراپی زخم بستر، روش انجام و مزایای آن می پردازیم.

وکیوم تراپی چیست؟

درمان با فشار منفی Negative Pressure Wound Therapy یا وکیوم تراپی، روشیست که طی آن با مکش، فشار منفی بر سطح زخم اعمال می شود. این عمل از چند سو به تسریع بهبودی زخم کمک می کند، از جمله افزایش گردش خون، برداشتن و تخلیه ترشحات از زخم و افزایش سرعت تشکیل بافت گرانولاسیون. اگر چه وکیوم تراپی یک روش درمانی نوین است، اما ریشه در گذشته های دور دارد. عمل ایجاد مکش (وکیوم) بر روی زخم از دیرباز توسط انسان ها استفاده می شده تا مایعات اضافی زخم جذب شود. با این حال امروزه این کار توسط یک سیستم که از دستگاه وکیوم و تجهیزات تشکیل شده انجام می شود که بازده ای بسیار مطلوب دارد.

 

چرا وکیوم تراپی برای زخم بستر؟

روش وکیوم تراپی می تواند برای هر زخمی که نیاز به کمک برای بهبود داشته و به خودی خود درمان نمی شود استفاده شود. البته به شرط آن که عفونت فعال، خونریزی یا خطر گسترش زخم وجود نداشته باشد. عموما زخم های مزمن نیازمند درمان های مکمل چون وکیوم تراپی هستند؛ چرا که بهبودی آن ها کند است. زخم بستر یا زخم فشاری نیز یک زخم مزمن است که در نتیجه عدم حرکت و قرار گیری در حالتی خاص به مدت زیاد به وجود می آید. فشار و اصطکاکی که به پوست وارد می شود، موجب عدم جریان خون کافی شده و به تدریج زخم را به وجود می آورد.

جلوگیری و درمان زخم بستر در نگاه اول امری ساده به نظر می رسد، کافی است تا بیمار به موقع جابجا شود؛ اما متأسفانه برای شخصی که در بستر مریضی به سر می برد، زخم های فشاری خیلی زود پیشرفت می کنند. معمولا شخصی که دچار زخم بستر شده به دلیل بیماری های دیگر یا کهولت سن، یا مشکل حرکتی قادر به حرکت یا حتی حس کردن درد نیست و زخم ها از چشم پنهان می مانند. سیستم ایمنی بدن هم معمولا ضعیف شده و زمینه برای پیشرفت زخم فراهم می شود.

وکیوم تراپی می تواند یک روش درمانی مکمل و در مواردی حتی اصلی برای زخم بستر باشد. البته به شرط آن که زخم بستر در مرحله ای با عفونت فعال یا خونریزی و شرایط خطرناک نباشد.

از آنجایی که بیمار زخم بستر نمی تواند حرکت کند و بسیاری از درمان های کلینیکی را دریافت کند، وکیوم تراپی که روشی قابل انجام در منزل است می تواند کمک کننده باشد.

 

وکیوم تراپی چگونه به درمان زخم بستر کمک می کند؟

برای درک بهتر مکانیسم اثر وکیوم تراپی زخم بستر، ابتدا خود روش درمان با فشار منفی را بررسی می کنیم. طی روند وکیوم تراپی، یک پانسمان مخصوص روی زخم قرار می گیرد و یک لوله نیز متصل می شود. لوله از سوی دیگر به یک مخزن و دستگاه وکیوم وصل است تا مکش (فشار منفی) ایجاد شده و ترشحات از زخم خارج می شود. البته مکش ایجاد شده مکانیسم اثر دیگری هم دارد، از جمله افزایش گردش خون در ناحیه زخم که برای رسیدن اکسیژن و مواد مغذی ضروریست. با فشار منفی تورم و التهاب هم کاهش یافته و درد بیمار کمتر می شود.

اثر وکیوم تراپی بر زخم بستر درجه دو

برای زخم بستر درجه اول نیازی به درمان های تخصصی چون وکیوم تراپی نیست، چرا که پوست هنوز شکسته نشده و قابلیت ترمیم وجود دارد. اما در زخم بستر درجه 2 وکیوم تراپی می تواند به کاهش ادم و افزایش خون رسانی به بافت اطراف زخم کمک کنید. بنابراین شرایط برای ترمیم زخم فراهم شده و از پیشرفت زخم جلوگیری می شود.

درمان زخم بستر درجه سه سه با وکیوم تراپی

در زخم بستر درجه 3 نیز درمان با فشار منفی علاوه بر کاهش ادم و کمک به خون رسانی، اگزودای زخم هم کمتر می کند. با ایجاد مکش سیستم وکیوم ترشحات زخم خارج شده و از عفونت جلوگیری می شود. همچنین با ایجاد محیط مرطوب و تمیز شده، بافت گرانولاسیون هم سریع تر رشد می کند.

اثر وکیوم تراپی زخم بستر درجه چهار

زخم بستر درجه 4 شدید ترین مرحله زخم فشاریست که عمق آن به بافت عضله، استخوان و تاندون هم رسیده است. می توان از وکیوم تراپی برای کاهش تورم، کاهش ترشحات و عفونت، افزایش خون رسانی و ایجاد بستر مناسب برای ترمیم زخم استفاده کرد. البته در صورتی که در زخم بستر درجه 4 عفونت شدید وجود داشته باشد، لازم است تا ابتدا عفونت کنترل شود. هم چنین اگر بافت نکروتیک وسیع وجود دارد، لازم است تا پیش از درمان بافت نکروزه برداشته شود.

 

مزایای وکیوم تراپی زخم بستر

وکیوم تراپی به دلیل مزایای زیادی که برای زخم دارد روشی محبوب است. برخی از این مزایا که می تواند در درمان زخم بستر هم مفید واقع شود را بررسی می کنیم.

تسریع روند بهبود:

در درمان زخم های فشاری، زمان بسیار مهم است؛ چرا که زخم بستر سریعتا می تواند به درجات پیشرفته تر برسد و شرایط بیمار را وخیم تر کند. بنابراین تسریع در روند بهبودی که وکیوم تراپی ایجاد می کند، برای درمان زخم بستر بسیار مهم است. وکیوم تراپی این کار را با افزایش جریان خون در ناحیه زخم انجام می دهد.

کاهش ادم و درد:

تورم زخم آن را حساس تر و دردناک تر می کند. تورم در نتیجه جمع شدن عفونت یا گردش خون ضعیف و علائم التهابیست. در زخم بستر تورم می تواند دردناک تر هم باشد چرا که وزن بدن روی آن قرار می گیرد. درمان با وکیوم با افزایش جریان خون و حذف ترشحات به کاهش ادم و درد هم کمک می کند.

کم شدن ترشحات:

ترشحات که ناشی از واکنش سیستم ایمنی به عوامل عفونت زا هستند می توانند بسیار آزاردهنده باشند. ترشحات علاوه بر ناراحتی و آلوده کردن بستر بیمار، سبب می شوند بافت گرانوله هم تشکیل نشود. در دستگاه وکیوم تراپی زخم این ترشحات با فشار منفی ایجاد شده مکیده می شوند و به مخزن مخصوص منتقل می شوند. بنابراین زخم تمیز تر می شود و بستر مناسب برای رشد بافت ترمیمی فراهم می شود.

کاهش خطر عفونت زخم:

متأسفانه زخم بستر به دلیل ماهیت خود و هم چنین شرایطی که بیمار در آن قرار دارد از جمله عدم تحرک، سیستم ایمنی ضعیف، آلودگی محیط و غیره، بسیار مستعد عفونت است. عفونت می تواند به سرعت زخم را وارد مراحل سخت تر کند و حتی عوارض خطرناک بیشتر برای بیمار داشته باشد. وکیوم تراپی، با کاهش ترشحات که گفتیم، بهبودی سریعتر زخم و افزایش جریان خون، خطر عفونت زخم را کاهش می دهد.

کاهش دفعات تعویض پانسمان:

هر زمان که پانسمان زخم بیمار آلوده شده و قدرت جذب نداشته باشد نیاز به تعویض دارد. چرک و ترشحات زیاد زخم می توانند خیلی زود پانسمان را آلوده و نیازمند تعویض کند. با کاهش ترشحات و عفونت زخم که در نتیجه وکیوم تراپی به دست می آید، دفعات نیاز به تعویض پانسمان هم کمتر می کند که هم از نظر راحتی بیمار و هم از نظر اقتصادی یک مزیت است.

کاهش اندازه زخم:

پس از چند جلسه وکیوم تراپی به دلیل مکانیسم اثر آن در ترمیم، افزایش گردش خون و کمک به رساندن لبه های زخم به یکدیگر، اندازه زخم کاهش می یابد. کاهش اندازه زخم یک موفقیت و مزیت بزرگ است که در درمان زخم بستر اهمیت زیادی دارد.

افزایش کیفیت زندگی:

با توجه به مکانیسم اثر و مزایای قبلی از وکیوم تراپی می توان نتیجه گرفت که بیمار دچار زخم بستر، با کمک درمان با فشار منفی زندگی با کیفیت تری خواهد داشت.

امکان انجام آن در محیط بیمار:

علاوه بر همه مزایای درمانی وکیوم تراپی یک مزیت دیگر هم دارد، که امکان انجام آن در محیط اقامت بیمار است. بیماران زخم بستر معمولا افرادی هستند که به دلیل مشکلات حرکتی، بیماری های جدی یا کهولت سن نمی توانند حرکت کنند و جابجایی برای آن ها دشوار و آزاردهنده است. با امکان وکیوم تراپی زخم بستر در منزل بیمار یک گزینه درمانی راحت تر خواهد داشت و از نتایج آن بهرمند می شود.

امکان اجاره دستگاه وکیوم تراپی برای زخم بستر:

از جمله معایب وکیوم تراپی زخم، هزینه نسبتا زیاد آن است، با این حال این امر نیز راه حلی دارد. می توان دستگاه را اجاره کرد. برخی مراکز از جمله سین طب، حتی امکان اجاره رایگان دستگاه وکیوم تراپی را فراهم کرده اند، تا بیمار نیازی به خرید دستگاه نداشته باشد. بنابراین بیمار تنها نیاز به خرید تجیهزات وکیوم تراپی که یکبار مصرف هستند داشته و می تواند دستگاه را به رایگان در اختیار داشته باشد.

 

مراحل انجام وکیوم تراپی زخم بستر

اگرچه وکیوم تراپی توسط نوع دستگاه های مختلفی انجام می شود، اما روش آن به طور کلی یکسان است، که توسط درمانگر ویژه و یا همراهان بیمار که آموزش دیده اند انجام می شود. مراحل وکیوم تراپی به صورت دقیق شامل موارد زیر است:

1. تمیز کردن زخم

پیش از هر چیز زخم باید به طور کامل با محلول ضد عفونی کننده تمیز شود. تمیز کردن هم شامل شستشوی زخم است و هم برداشتن بافت های مرده از زخم، بنابراین اگر ترشحات یا بافت مرده وجود دارد نیز باید برداشته شود. تمیز کردن زخم بستر باید با احتیاط انجام شود تا آسیبی به زخم وارد نشود.

 

2. انتخاب و اعمال پانسمان

برای عمل وکیوم تراپی باید یک پانسمان مخصوص استفاده شود. معمولا از پانسمان فوم سیاه یا فوم سفید استفاده می شود که به شکل و اندازه زخم بریده می شود. پانسمان باید تمامی سطح زخم را بپوشاند.

 

3. اتصال لوله و مهر و موم پانسمان

لوله ای کوچک که از اتصالات سیستم وکیوم تراپی است به مرکز پانسمان وصل می شود. با کمک این لوله ترشحات و مایعات زخم به مخزن مخصوص انتقال داده می شود. لوله و پانسمان خود باید به وسیله یک فیلم شفاف مهر و موم شوند. فیلم از ورود هوا به زیر پانسمان جلوگیری کرده و امکان فشار منفی فراهم می شود.

 

4. اتصال لوله به دستگاه و بررسی

انتهای لوله به دستگاه وکیوم وصل می شود تا دستگاه فشار منفی را اعمال کند. پیش از شروع کار و روشن کردن دستگاه، تمامی اتصالات بررسی می شوند تا از صحیح بودن روند کار اطمینان حاصل شود.

 

5. تنظیم فشار دستگاه و روشن کردن آن

فشار مناسب بر اساس نوع زخم، عمق آن، جلسه درمانی و شرایط بیمار توسط پزشک تنظیم می شود. فشار دستگاه ها از 80 الی 200 میلی متر جیوه متغیر است، که معمولا از فشار 125 میلی متر جیوه استفاده می شود.

 

6. تغییر پانسمان

پس از تمام شدن جلسه درمان تجهیزات برداشته شده، زخم تمیز و پانسان می شود. پانسمان وکیوم باید به طور منظم و طبق دستور پزشک تعویض شود. زمان و دفعات تعویض پانسمان به نوع زخم و مقدار ترشحات آن بستگی دارد.

 

موارد منع استفاده از وکیوم تراپی برای زخم فشاری

اگر چه وکیوم تراپی روشی با مزایای زیاد بوده و برای بسیاری از زخم ها کاربرد دارد، اما در مورد برخی زخم ها ممکن است مناسب نباشد. از جمله:

زخم های خشک

زخم های خشک و بدون ترشح کاندید مناسبی برای وکیوم تراپی نیستند، چرا که با مکش ممکن است دچار آسیب و خونریزی شوند. در صورتی که زخم خشک شده اما نیاز به درمان با کمک وکیوم دارد، باید بافت نکروزه برداشته شود، که این کار هم حتما باید توسط پزشک انجام شود.

زخم هایی که خونریزی فعال دارند

در صورتی که زخم دارای خونریزی باشد وکیوم تراپی ممنوع است، چرا که می تواند با مکش خون موجب آسیب جدی به رگ ها و کشیده شدن خون به داخل دستگاه شود.

عفونت شدید و فعال

اگرچه وکیوم تراپی روشی برای درمان زخم های عفونت کرده است، اما این درصورتیست که عفونت فعال و شدید نباشد. عفونت باید ابتدا توسط داروها مهار شود و سپس ترشحات آن با وکیوم درمانی برطرف شود. بنابراین برای زخم هایی که عفونت فعال دارند هم نباید از وکیوم تراپی استفاده کرد تا موجب گسترش عفونت نشود.

وجود جسم خارجی در زخم

اگر در زخم  بیمار جسم خارجی وجود داشته باشد ابتدا باید برداشته شده و تمیز شود. انجام وکیوم تراپی با وجود جسم خارجی خطر پارگی و آسیب به بافت و پوست را در پی دارد.

برای زخم های سرطانی

زخم های ناشی از سرطان مناسب وکیوم تراپی نیستند و باید از روش های درمانی دیگری استفاده کرد.

در صورت وجود اختلالات انقعادی

اگر بیمار دچار اختلالات و مشکلات در انعقاد خون است، کاندید مناسبی برای وکیوم تراپی نیست، چرا که ممکن است در حین وکیوم تراپی خونریزی اتفاق افتاده و بیمار دچار مشکل شود.

وجود ارگان های حساس یا رگ های بزرگ در نزدیکی زخم

اگر زخم نزدیک به ارگان های داخلی حساس واقع شده یا رگ های خونی بزرگ در این ناحیه قرار دارند، ممکن است فشار منفی ایجاد شده موجب آسیب به این اندام ها شود. بنابراین برای زخم هایی در این نواحی وکیوم تراپی توصیه نمی شود.

 

عوارض وکیوم تراپی

هر روشی که برای درمان زخم ها استفاده می شود دارای عوارض احتمالیست، از جمله وکیوم تراپی. البته این عوارض برای همه اتفاق نمی افتند و با مدیریت مناسب هم قابل کنترل بوده و هم ریسک به وجود آمدن آن ها کمتر است. بهرحال لازم است برخی عوارض وکیوم تراپی زخم را بشناسید:

• درد : درد خفیف تا متوسط از عوارض شایع است، بخصوص در جلسات اولیه درمان، اما با داروهای مسکن قابل کنترل می باشد.
• خونریزی : ممکن است فشار منفی ایجاد شده موجب مقداری خونریزی شود، در این صورت درمان باید قطع شده و خونریزی توسط درمانگر کنترل شود.
• عفونت : در صورتی که مراحل استریلیزاسیون به خوبی انجام نشود خطر عفونت بالا می رود.
• چسبندگی بافت گرانوله به پانسمان : در مواردی ممکن است بافت گرانوله در هنگام تعویض پانسمان به آن چسبیده و آسیب ببینید.
• آلرژی به مواد پانسمان : در موارد نادر برخی افراد به مواد تشکیل دهنده پانسمان هایی که برای وکیوم درمانی استفاده می شود حساسیت نشان می دهند.
• آسیب به اندام های داخلی : در موارد بسیار نادر و در صورتی که درمانگر مهارت لازم را نداشته و به صورت صحیح از دستگاه استفاده نکند، ممکن است به اندام های داخلی اطراف زخم آسیب وارد شود. بنابراین لازم است تا روند وکیوم تراپی توسط فرد ماهر انجام شود.

 

وکیوم تراپی زخم در چه نواحی قابل انجام است؟

روش وکیوم تراپی زخم بستر تقریبا در هر قسمتی از بدن که دچار آسیب شده است قابل انجام است. معمولا زخم بستر خود در نواحی ای به وجود آمده که فشار بیشتری روی پوست وارد بوده است. مناطق رایج برای انجام وکیوم تراپی زخم بستر عبارتند از:

• ناحیه ساکروم

یکی از شایع ترین مناطق که زخم بستر اتفاق می افتد، ناحیه ساکروم است که در قسمت استخوان دنبالچه قرار دارد. این ناحیه برای افرادی که در بستر هستند بیشتر از افراد بر روی صندلی چرخدار دچار زخم بستر می شود. خوشبختانه می توان برای ناحیه ساکروم از درمان با وکیوم استفاده کرد.

• زخم بستر در پاها

پاشنه پاها، مچ پا و زانو ها از دیگر نواحی شایع زخم فشاری هستند که با توجه به آن که اندام داخلی حساسی زیر آن ها وجود ندارد، می توان از وکیوم تراپی برای درمان استفاده کرد.

• ناحیه هیپ

قسمت بیرونی ران یا هیپ در افرادی که زمان زیادی روی پهلو خوابیده اند مستعد زخم بستر است که می تواند با وکیوم تراپی درمان شود.

• آرنج و شانه

شانه ها و آرنج در افرادی که در بستر هستند ممکن است تحت فشار و زخم قرار گیرند که به دلیل نبود اندام های داخلی حساس در این نواحی، می توان از درمان با فشار منفی برای آن ها بهره گرفت.

• باسن و پشت

هم در افرادی که در بستر به سر می برند و هم افرادی که روی صندلی چرخ دار هستند، باسن و پشت یک ناحیه رایج برای زخم بستر هستند. در صورت تجویز و صلاحدید پزشک می توان از درمان با فشار منفی برای این مناطق هم استفاده کرد.

چه نواحی زخم بستر مناسب درمان با فشار منفی نیستند؟

پیش تر زخم هایی که کاندید مناسبی برای درمان با فشار منفی نیستند را بررسی کردیم، در مورد ناحیه نیز علاوه بر موارد گفته شده، اگر زخم بستر در قسمت پشت سر و گوش ها و صورت باشد گزینه خوبی برای وکیوم تراپی نیست. این قسمت ها به دلیل داشتن مو، ظرافت اندام، قرارگیری در صورت و نزدیک به مغز نمی توانند تحت وکیوم تراپی قرار گیرند.

 

میزان فشار وکیوم تراپی زخم بستر

چه برای زخم بستر و چه دیگر زخم های مزمن، باید فشار با توجه به شرایط زخم تعیین شود. شرایطی از جمله:

• نوع زخم و درجه آن
• محل زخم
• میزان ترشحات زخم
• بافت اطراف زخم
• مرحله درمان
• و تحمل و واکنش بیمار

پزشک با بررسی این عوامل فشار مناسب را مشخص می کند. فشار منفی میانگین 125 میلی متر جیوه است که در البته باید به صورت تدریجی تغییر کند و نه یک باره.

 

مقایسه وکیوم تراپی و اوزون تراپی برای زخم بستر

درمان زخم با فشار منفی و اوزون تراپی هر دو از روش های مؤثر و نوینی هستند که برای تسریع بهبود زخم بستر مورد استفاده قرار می گیرند. اگر چه هر دو از روش های کاربردی هستند، اما مکانیسم عمل آن ها تفاوت داشته و کاربردهای خاص خود را دارند.

وکیوم تراپی عمدتا برای زخم های مزمن ، عفونی و عمیق استفاده می شود که نیاز به افزایش جریان خون، رساندن لبه زخم ها به هم و کمک به تشکیل بافت جدید دارند. بنباراین گزینه خوبی برای زخم بستر است.

اوزون تراپی هم می تواند برای زخم بستر استفاده شود، اما تمرکز آن بیشتر بر روی ضد عفونی کنندگی با از بین بردن باکتری ها و ویروس ها و کمک به بهبود سیستم ایمنی بدن است.

به طور کلی، وکیوم تراپی بیشتر بر بهبود فیزیکی زخم ها تمرکز دارد، اما اوزون تراپی به تقویت سیستم ایمنی کمک می کند. بنابراین برای زخم بستر معمولا وکیوم تراپی استفاده می شود.

برای زخم های شدید، ممکن است ترکیبی از هر دو روش به کار رود.  استفاده از اوزون برای ضد عفونی کردن زخم و سپس استفاده از وکیوم تراپی برای تسریع روند بهبود زخم، نتیجه بسیار خوبی خواهد داشت.

 

درمان زخم بستر با وکیوم تراپی در منزل

امروزه دیگر نیازی به مراجعه حضوری به بیمارستان ها و کلینیک ها برای دریافت خدمات درمانی نیست و حتی افرادی که قادر به جابجایی نیستند، می توانند درمان را در خانه انجام دهند. از جمله درمان های رایج که در منزل قابل انجام است وکیوم تراپیست، که می تواند با دستگاه های قابل حمل انجام شود. این موضوع بخصوص در مورد بیماران زخم بستر اهمیت دارد، چرا که این افراد معمولا دارای محدودیت حرکتی هستند و نمی توان آن ها را جابجا کرده و یا جابجایی دشوار و دردناک است.

مزایای وکیوم تراپی زخم بستر در منزل عبارتند از:

• نیازی به انتقال بیمار و ایجاد ناراحتی برای وی نیست
• بیمار در محیط خود احساس امنیت و راحتی بیشتر و استرس کمتری دارد
• نیازی به ماندن در صف و نوبت در کلینیک نیست
• بیمار می تواند به کارهایی مانند تماشای تلویزیون یا کتاب خواندن بپردازد تا درمان آسان تر شود
• هزینه های حمل و نقل وجود ندارد